Labels

Saturday, December 3, 2016

AIDS ရောဂါပပျောက်အောင် ဝိုင်းဝန်းကူညီကြပါ။

ဖျားနာဆောင်မှာ Night duty ကျတဲ့တစ်ည။
ဝမ်းလျှောလို့ ဆေးရုံတက်နေတဲ့ မိန်းကလေးကို ခဏလာကြည့်ပေးဖို့ သူ့အမေကလာခေါ်တယ်။
ခြစ်ခြစ်တောက်ပူပြီး တဆတ်ဆတ်တုန်နေတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်၊"သမီးသေတော့မှာလား"လို့ကယောင်ကတမ်းပြောနေသံတွေ။မသင်္ကာလို့ အကြီးကိုပြေးပြောပြီး စမ်းသပ်ကြည့်တော့ မိန်းမကိုယ်ကသွေးဆင်းပြီး သားအိမ်ခေါင်းကပွင့်နေပြီ။Septicaemic shock (ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချရာမှ ပိုးဝင်သွေးဆိပ်တက်ခြင်း) မို့ OG Ward ကို ပြောင်းပေးရတယ်။သွေးစစ်တဲ့အဖြေရောက်လာတော့ HIV positive။၁၉ နှစ်အရွယ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသူလေးအတွက် ချစ်သူကပေးတဲ့ သေရာပါလက်ဆောင်တွေပေါ့။ချစ်သူကတော့ ထုံးစံအတိုင်း ပေါ်မလာတော့။OG ward မှာပဲ စိတ်ကစဥ့်ကလျားဖြစ်ပြီး အဆောင်ပေါ်ကခုန်ချသတ်သေမယ်လုပ်တော့ အမေကမျက်ရည်နဲ့မျက်ခွက်။

........
နောက်လူနာတစ်ယောက်။
AIDS နောက်ဆုံးအဆင့်။သူ့အလုပ်က ဆံပင်ညှပ်တာတဲ့။သူဆံပင်ညှပ်တုန်းက သူ့ရောဂါသူ သိပြီးပြီလား။တရွှက်ရွှက်ညှပ်နေတဲ့ ကတ်ကြေးက သူ့လက်ကိုထိုးမိရင်း သွေးစက်ကလေးတွေ ဆံပင်ညှပ်ခံသူရဲ့ဘလိတ်ဓားရှတဲ့ ခပ်မြမြဒဏ်ရာကြားထဲ ဝင်ဖူးလေသလား။

........

နောက်တစ်ယောက်။
သူကတော့စိတ်ကသိပ်မနှံ့။ဦးနှောက်ထဲမှိုပိုးဝင်လို့ ဆေးသွင်းရတဲ့အချိန် ယောကျ်ားက ဘေးက ဂရုတစိုက်ရှိလှတော့ ချီးကျူးမိသေးတယ်။တစ်ရက်တော့ ဆေးရုံမှာ သူသွင်းရမယ့် ဆေးကုန်သွားလို့ ဆေးရုံက ပိုက်ဆံစိုက်ပြီး သူ့ယောကျ်ားကို ဆေးသွားဝယ်ခိုင်းတယ်။ပြန်ပေါ်မလာတော့။ပိုက်ဆံသောင်းဂဏန်းယူပြီး မိန်းမကို ထားရစ်ခဲ့ပြီ။ART ဆေးဆက်သောက်ဖို့ ဆေးထုတ်ဖို့ကိစ္စတွေ ဘယ်သူက ဆက်လုပ်ပေးမှာပါလိမ့်။

.........

ကလေးဆောင်မှာ Duty ကျတဲ့တစ်နေ့။
ဖြူဖြူဖွေးဖွေး တုတ်တုတ်ခဲခဲ မြေးမလေးကို ပွေ့ပိုက်ပြီး အဘိုးကချော့မြူပျော်ရွှင်နေတယ်။ကလေးရဲ့ အဖေရောဆိုတော့ "သေပြီ" လို့ ခပ်ပြတ်ပြတ်ပြောတယ်။အမေကလည်း သားဖွားဆောင်မှာ မီးဖွားပြီးစ။မတတ်နိုင်။အဖိုးကိုပဲပြောရတော့မယ်။
ကလေးရဲ့အမေမှာ HIV နဲ့ ကာလသားရောဂါပိုးတွေ့တာကြောင့် ကလေးကိုမကူးအောင် ဆေးတိုက်ဖို့ ဆေးထိုးဖို့အကြောင်းတွေရှင်းပြတော့ အဖိုးကြီး အရုပ်ကြိုးပျက်ထိုင်ချပြီး ငိုမလိုမျက်နှာထားနဲ့ တောက်ခတ်တယ်။ယောကျ်ားတစ်ယောက်ရဲ့ လူပျိုပါဆိုတဲ့ စကားကိုယုံမိတဲ့ သူ့ရဲ့သမီးအတွက် မချိအောင်ခံစားရတဲ့ အဖေတစ်ယောက်ရဲ့ မျက်နှာဟာ ဘယ်တော့မှ မေ့နိုင်စရာ မကောင်းခဲ့ဘူး။
.......

HIV positive ကလေးလေး ဆေးရုံလာတက်တယ်။
ထူးဆန်းတာက အဖေရော အမေရော Negative။
ဘယ်လိုရှိသွားလဲ History မေးကြည့်တော့ HIV နဲ့သေသွားတဲ့ သူ့အဒေါ်က သူငယ်ငယ်က နို့တိုက်ပါသတဲ့။မြန်မာလူမျိုးတွေက ဒီလိုနေရာမျိုးမှာ အားနာတတ်ကြတယ်လေ။

..........

Child ward မှာပဲ။
အမြွှာလေးနှစ်ယောက်မွေးပြီးပြီးချင်း ရောက်လာတယ်။ပေါင်မပြည့် လမစေ့ သေးသေးလေးတွေဆိုတော့ ရှင်ဖို့ကမလွယ်။အသက်ရှူစက်တွေ ပုလင်းတွေချိတ်ပေးထားပေမယ့် မျှော်လင့်ချက်ကတော့ သိပ်မရှိ။ထူးခြားတာက ကလေးအမေက HIV positive။ကလေးအဖေက Negative။

"သူ့ကိုမယူခင်ကတည်းက သူ့မှာ HIV ရှိတယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်သိပါတယ်"

သိရက်နဲ့ယူတာဆိုတော့ မေတ္တာကြီးလို့ပဲ နေမှာ။

"ကျွန်တော်ကတော့ မရှိဘူး။မကြာခဏ သွေးစစ်တယ်။ပြီးတော့ ကျွန်တော်က ကွန်ဒုံးသုံးတယ်လေ"

ဆရာဝန်တွေ မျက်စိလည်ပြီ။ဒါဖြင့် ကလေးတွေ ဘယ်လိုရလာတုန်း။

"ကလေးအရမ်းလိုချင်တော့ ကျွန်တော့ သုက်ရည်ကို ဆေးထိုးအပ်နဲ့စုပ်ပြီး သူ့မိန်းမကိုယ်ထဲထည့်လိုက်တာ"

အံ့သြလွန်းလို့ ပါးစပ်အဟောင်းသား။
Consultant ဆရာကတော့ ဒီလိုယောကျ်ားမျိုးကို အမနာပပြောဖို့ထက် သူ့မေတ္တာတရားကို ချီးကျူးဖို့ ကိုယ်တွေကို ဆုံးမတယ်။စိတ်ဝင်စားလို့ စပ်စုကြည့်တော့ သူက ဆိုင်ကယ်ကယ်ရီဆွဲတယ်တဲ့။ဒါပေမယ့် သူ့ကျန်းမာရေးအသိက တစ်ချို့ပညာတတ်တွေထက်တောင် မြင့်မားတယ်လေ။

.........

ART Clinic(HIV ပိုးရှိသူတို့အတွက် အခမဲ့ဆေးထုတ်ပေး ကုသပေးတဲ့ဆေးခန်း) မှာ Duty ကျတုန်းက လူနာနှစ်ယောက်ကို အမှတ်ထင်ထင်ရှိမိနေတယ်။တစ်ယောက်က အသက် ၃၀ အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ယောက်။ပိုက်ဆံလည်း ချမ်းသာတဲ့ပုံ။ပထမတော့ ART ဆေးသောက်တယ်။နောက်တော့ ရပ်ကွက်ကလူတွေ ဝိုင်းအတင်းတုပ်တာနဲ့ ဆေးလည်းမထုတ်ဖြစ် မသောက်ဖြစ်တော့တာ။အခုတော့ သူနေတဲ့မြို့နယ်မဟုတ်တဲ့ အင်းစိန်ဆေးရုံမှာ ဆေးလာယူတယ်။သူကဘယ်သူ့ကိုမှ မကြည့်ဘူး။အသိတစ်ယောက်ယောက်တွေ့မှာစိုးရိမ်နေသလို။မျက်လွှာချပြီး စကားကိုလည်း တိုးတိုးလေးပြောတတ်တယ်။

နောက်တစ်ယောက်က အရာရှိကြီးတစ်ဦး။
HIV ရောဂါရှိမှန်းသိတော့ အိမ်မှာပဲ ဆေးဝယ်သောက်တယ်။ART ဆေးက ဆေးရုံမှာအလကားပေးပေမယ့် အပြင်မှာ ဝယ်ရသိပ်ခက်တယ်။ဈေးသိပ်ကြီးတယ်။ကုရင်းနဲ့ ဖြူကာပြာကာကျလာတော့ အစိုးရဆေးရုံကို အားကိုးလာတာ။

......

AIDS ရောဂါဟာ public awareness သိပ်ကောင်းလာပါတယ်။ဒါပေမယ့် လိင်မှတစ်ဆင့်ကူးစက်တဲ့ရောဂါတို့ရဲ့ထုံးစံအတိုင်း လူသိမှာကြောက်တာ၊ရောဂါရှိရင် အထင်အမြင်သေးချင်တာ။ဒါတွေဟာ ကုသရေးမှာ အခက်အခဲ ဖြစ်စေပါတယ်။လိင်တူ လိင်ကွဲဆက်ဆံမှုတွေ မပြတ်ရှိနေကြပြီး လိင်ပညာပေးကိုကျတော့ နားရိုင်းတတ်ကြတဲ့ မြန်မာလူမှုပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ အစွဲတွေဟာလည်း အဟန့်အတားပါပဲ။

AIDS ရောဂါရှိသူတွေကို ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေ ပပျောက်အောင်လုပ်ရပါမယ်။ခွဲခြားမဆက်ဆံတော့ဘူးဆိုပြီး အကာအကွယ်မဲ့လိင်ဆက်ဆံတာ၊ပိုးရှိသူရဲ့သွေးကို အဆင်ခြင်မဲ့ကိုင်တွယ်တာ၊HIV ပိုးရှိသူက တွေ့ရာကလေးကို နို့တိုက်ကျွေးတာ စတာတွေကိုတော့ မလုပ်ရပါ။

ခွဲခြားဆက်ဆံမှုအစစ်ဆိုတာ ရောဂါရှိသူကို ဖယ်ကျဉ်တာ၊ဆေးကုသမှုမခံယူရဲအောင် ကဲ့ရဲ့တာ၊ပိုးမကူးစက်နိုင်တဲ့ သာမန်ထိတွေ့မှုမျိုးကိုတောင် မလုပ်ရဲတာတွေပါ။

ကူးနိုင်မယ့် နည်းကို သိထားပါ။
ကာကွယ်ရမယ့် နည်းကို သိထားပါ။
ရောဂါရှိသူကို ကူညီပါ။

AIDS ရောဂါပပျောက်အောင် ဝိုင်းဝန်းကူညီကြပါ။

#1stDecember
#WorldAIDSday

Credit Pwint PHYO Kyaw

Thursday, November 24, 2016

လေးဖက်နာ

ပိုးလေးဖက်နာရောဂါဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

ပိုးလေးဖက်နာရောဂါဆိုသည်မှာ G.A Haemolytic Streptococci ခေါ် ဘက်တီးရီးယားပိုး ကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် ရောဂါဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲတိုင်းပြည်များတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူအရွယ်များတွင် နှလုံးရောဂါဖြစ်စေနိုင်သည့် အဓိကအကြောင်းအရင်းသည် လေးဖက်နာ ရောဂါဖြစ်သည်။ အာသီးရောင်ရောဂါများ၏ ၀.၃ – ၁၂ သည် ပိုးလေးဖက်နာဖြစ်လာတတ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

လေးဖက်နာရောဂါတွင် အဓိကရောဂါလက္ခုဏာ (Major Criteria)၊ သာမန်ရောဂါလက္ခဏာ (Minor Criteria) နှင့် အထောက်အကူပြုလက္ခဏာ(Evidenc of post-streptococcal infection) ဟူ၍ (၃)မျိုးခွဲခြားပါရှိသည်။

အဓိကရောဂါလက္ခဏာ (Major Criteria)

  1. အဆစ်အမြစ်များကိုက်ခဲ ရောင်ရမ်းခြင်း (Arthritis)။
  2. နှလုံးရောင်ရမ်း ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း (Carditis)။
  3. အကြောဆွဲခြင်း (Chorea)။
  4. လက်၊ ညှိုသကျည်းနှင့် ကျောရိုး တစ်လျှောက် အရေပြားအောက်တွင် အကျိတ်ငယ်ကလေးများ ထွက်ခြင်း (Subcutaneous nodule)။
  5. အရေပြားပေါ်တွင် အနီရောင်အကွက်ငယ်များထွက်ခြင်း (Erythema marginatum)။

သာမန်ရောဂါလက္ခဏာများ (Minor Criteria)

  1. ဖျားခြင်း (Fever)။
  2. ခြေဆစ်၊ လက်ဆစ်များနာခြင်း (Arthralgia)။
  3. ယခင်က လေးဖက်နာရောဂါဖြစ်ဖူးခြင်း (သို့) လေးဖက်နာနှလုံးရောဂါရှိခြင်း။
  4. သွေးဖောက်စစ်လျှင် ESR တက်နေခြင်း။
  5. နှလုံးစက် (ECG) ဖြင့် စမ်းကြည့်လျှင် prolong PR interval ဖြစ်နေခြင်း။

အထောက်အကူပြုလက္ခဏာ

  1. အကြာမီက Scarlet fever ဖြစ်ဖူးခြင်း။
  2. သွေးဖောက်စစ်လျှင် ASO တက်နေခြင်း။
    • (လူကြီး – ၂၅၀ todds unit)
    • (ကလေး – ၃၃၀ todds unit)
အဓိကလက္ခဏာ(၁)ခု + သာမာန်လက္ခဏာ (၂)ခု + အထောက်အကူပြုလက္ခဏာများရှိလျှင် ပိုးလေးဖက်နာရောဂါရှိသည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။

နောက်ဆက်တွဲရောဂါများ

  • ပိုးလေးဖက်နာရောဂါမှတဆင့် နှလုံးအဆို့ရှင်များ ကျဉ်းခြင်း၊ ကျယ်ခြင်း၊ နှလုံးအားနည်းခြင်း၊ ဖောခြင်း။
  • အခြားရောဂါပိုးများ၊ ထပ်မံဝင်ရောက် နှလုံးတွင်း အမြှေးရောင်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
  • နှလုံးခုန် မမှန်ရာတွင် သွေးခဲကျွတ်ထွက်ပြီး လေဖြတ်ခြင်း။

ကာကွယ်နည်း

လေးဖက်နာရောဂါသည် လည်ချောင်းနာခြင်း၊ အာသီးရောင်ရမ်းခြင်းတို့မှ အစပြုတတ်သောကြောင့် လည်ချောင်းနာလာပါက နီးစပ်ရာဆေးခန်း၊ ဆေးရုံ သို့ သွားပြသ၊ စစ်ဆေး ကုသမှုခံယူပါမည်။
ဆရာဝန်က လေးဖက်နာရောဂါဟု သတ်မှတ်ခဲ့လျှင်လည်Benzathine penicillin 1.2 mega unit ကို သုံးပတ် (သို့) လေးပတ်တစ်ကြိမ် အသားဆေးမှန်မှန် ထိုးပေးခြင်း (သို့) Pen V သောက်ဆေးကို နေ့စဉ် မှန်မှန်သောက်ပေးခြင်းဖြင့် လေးဖက်နာနှလုံးရောဂါဖြစ်ခြင်းကို ကာကွယ် နိုင်ပါသည်။ ဆေးကို အနည်းဆုံး (၅)နှစ်ခန့် ဆက်လက် ထိုးရပါမည်။ ငယ်ရွယ်သူများတွင် ဖြစ်ပွားပါက အသက်(၂၅)နှစ်အထိ ဆေးကို သုံးပတ်တစ်ကြိမ် မှန်မှန်ထိုးရပါမည်။

လည်ပင်းနာတိုင်း penicillin ထိုးရန်လိုပါသလား။

မလိုပါ။
၉၀%သော လည်ပင်းနာသည် Virus ပိုးကြောင့်ဖြစ်သဖြင့် ဆားရည်ငုံခြင်း၊ ငုံဆေးသုံးခြင်း တို့ဖြင့်သက်သာနိုင်ပါသည်။ (၃)ရက်နှင့် မပျောက်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ အာသီးတွင် ပြည်စတွေ့ခြင်းရှိပါက Pen V (၁)လုံး၊ ၄ကြိမ် ၁၀ရက်၊ သောက်ရပါမည်။

လည်ပင်းနာပြီး ASO များနေတိုင်း penicillin ထိုးရပါသလား။

မလိုပါ။
ASO များခြင်းသည် ဘက်တီးရီးယားကို ခုခံသောဓာတ်ရှိနေခြင်းကိုသာ ပြသည်။ ပိုးရှိနေသေး သည်ဟု မဆိုလိုပါ။ Pen V (၁၀)ရက် သောက်ပြီး တစ်လ၊ နှစ်လတွင်ပြန်စစ် ASO များနေခြင်းသည် ပူစရာမရှိပါ။

အဆစ်နာပြီး ASO များလျှင် ပိုးလေးဖက်နာဖြစ်ပြီဟု ဆိုနိုင်မည်လား။

မဆိုနိုင်ပါ။
မြန်မာပြည်တွင် လည်ပင်းနာခြင်းမှာ အဖြစ်များသောကြောင့် ခလုတ်တိုက်လဲ ဒူးနာသူကိုပင် ASO စစ်ကြည့်လျှင် များနေသည်ကို လမ်းကြုံတွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ အဆစ်နာရုံမက ရောင်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ နှလုံးထိခြင်း စသည်တို့ရှိနေမှသာ penicillin ရေရှည် ဆွဲထိုးရန်လိုပါသည်။

ပိုးလေးဖက်နာကြောင့် အဆစ်များကောက်ကွေးပြီး အိပ်ယာပေါ်လဲနိုင်ပါသလား။

မလဲနိုင်ပါ။
penicillin ထိုးရင်း အဆစ်များ ပုံပြောင်းလာပြီဆိုလျှင် ရောဂါနှင့် ဆေးလွဲနေပါပြီ။ သွေးလေးဖက်နာအတွက် မှန်ကန်သော စစ်ဆေးကုသမှုရရှိရန် ကြိုးစားပါ။

ပိုးလေးဖက်နာရောဂါ(Rheumatic fever)၊ လေးဖက်နာနှလုံးရောဂါ(Rheumatic Heart Disease) ဖြစ်လျှင် မည်သို့သိနိုင်ပါသလဲ။

အဆစ်ရောင်ခြင်း၊ အာသီးနာခြင်း၊ မကြာခဏဖြစ်ပြီး နှလုံးကိုခဏခဏထိခိုက်လျှင် ကြာပါက နှလုံးအဆို့ ကျဉ်းသွားတတ်ပါသည်။ ထိုအခါ နှလုံးအပေါ်ထပ်မှ သွေးများအောက်ထပ်သို့ မဆင်းနိုင်ဘဲ သွေးများ အဆုတ်ထဲတွင် ပုံနေပြီး လူနာမှာရေမွန်းသလို မောတတ်ပါသည်။ ညအိပ်သောအခါ ပက်လက်အိပ်မရဘဲ ခေါင်းအုံးသုံးလုံးခန့် ခုအိပ်မှရပါသည်။ ညလယ်ခေါင်တွင် မောကြပ်ပြီး အိပ်ယာမှ နိုးလာတတ်ပါသည်။ လှေခါးအတက်အဆင်းတွင် သူများနှင့်မတူဘဲ အလွန်မော၍ နားနားနေရတတ် ပါသည်။ အလွန်ဆိုးသောအခါ ခြေထောက်များ အမ်းလာခြင်း၊ မျက်နှာဖောလာခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်ပါသည်။
Digoxin နှလုံးဆေး၊ Frusemide ဆီးဆေး၊ Carvidolol နှလုံးငြိမ်ဆေး၊Aspirin သွေးကျဲဆေးတို့ သောက်ရန်လိုပါသည်။

သတိပြုရန်အချက်များ


  • အာသီးရောင်တိုင်း လေးဖက်နာရောဂါ မဟုတ်ပါ။
  • အဆစ်အမြစ်နာတိုင်း လေးဖက်နာရောဂါ မဟုတ်ပါ။
  • သွေးစစ် သွေးထဲတွင် လေးဖက်နာပိုး တွေ့သည်ဆိုတိုင်း လေးဖက်နာရောဂါမဟုတ်ပါ။
  • လေးဖက်နာရောဂါ မဟုတ်သူများအတွက် ရေရှည် penicillin သုံးစွဲရန် မလိုပါ။

ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း





အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးနိုင်ပါတယ်။ သို ့သော် တချို ့ဝေဒနာသည်တော်တော်များများမှာ ရောဂါအခြေ အနေဆိုးရွားနေတာတောင် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးနေကြောင်းကို သိသာထင်ရှားတဲ့လက္ခဏာတွေ မတွေ ့ရတဲ့အတွက်ကြောင့် ထို ရောဂါကို တိတ်တဆိတ်လူသတ်သမားလို ့ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကောင်းစွာ အသက်ဆက်နိုင်ဖို ့အတွက် ကျောက်ကပ် ရဲ ့ အခန်းကဏ္ဍဟာလွန်စွာ အရေးပါလှပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း တခြားကလီစာများနှင့်မတူ လူတစ်ယောက်မှာ ကျောက်ကပ် နှစ်ခု(တစ်စုံ)ကို မွေးလာကတည်းက အတူပါလာရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါဖြစ်ခါစမှာကုသခြင်းထက်၊ ရောဂါကျွမ်းလာမှ ကုသနိုင် ခြင််းဟာ ရခဲလှတဲ့လူ ့ဘဝအတွက် အင်မတန်မှနှမြောစရာကောင်းပါတယ်။ သို ့ပါ၍ အောက်ဖော်ပြပါ လက္ခဏာ(၁၄)ရပ်ကို လေ့လာရင်း ကျောက်ကပ်မပျက်စီးရလေအောင် မိမိဘက်မှလက်ဦးမှုအရယူနိုင်ကြပါစေကြောင်း အကြံပြုလိုက်ရပါတယ်။

(၁) ဆီးအခြေအနေပြောင်းလဲခြင်း

“ဆီးအခြေအနေပြောင်းလဲခြင်းအစ ကျောက်ကပ်ရောဂါက” လို ့မှတ်ပါလေ။ ပုံမှန်နဲ ့မတူတော့ဘဲ ဆီးပမာဏများလာခြင်း၊ နည်းသွားခြင်း၊ မကြာခဏဆီးသွားခြင်း၊ ယခင်ထက် ဆီးအရောင်ရင့်လာခြင်း၊ အားစိုက်ကာ ဆီးကိုညှစ်ထုတ်၍သွားရခြင်းတို ့ဖြစ် ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ညပိုင်းမှာဆီးသွားကြိမ်ရေများခြင်းဟာ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း၏ စဦးပိုင်းအခြေအနေဖြစ်တာကြောင့် လစ်လျူမရှုသင့်ပါဘူး။ ထိုအခြေအနေမှာ အချိန်မှီကုသယူမခံယူဖြစ်ပါက ကျောက်ကပ်၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိပျက်စီးသွားနိုင် တယ်လို ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ Pune Region မှ ကျောက်ကပ်ရောဂါဆိုင်ရာ အကြီးတန်းအကြံပေးဖြစ်သူ ဒေါက်တာ Avinash Ignatius က သတိပေးထားပါတယ်။

(၂) ခက်ခက်ခဲခဲ ဆီးသွားရခြင်း(သို ့)ဆီးသွားနေစဉ် နာကျင်စွာခံစားရခြင်း

ဆီးလမ်းကြောင်းပိုးဝင်တဲ့အခါ ခက်ခက်ခဲခဲ ဆီးသွားရခြင်း(သို ့)ဆီးသွားနေစဉ် နာကျင်စွာခံစားရခြင်း(သို ့)ဆီးပူ၍ လိင်အင်္ဂါမှာ ပူ စပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း စတာတွေ ခံစားရတတ်ပါတယ်။ ဆီးလမ်းကြောင်းထဲရှိပိုးဟာ ကျောက်ကပ်အထိ ကူးစက်ပျံ ့နှံ ့သွားပါက အဖျားတက်ပြီး ခါးနာလာပါတယ်။

(၃) ဆီးထဲမှာသွေးပါခြင်း

ဆီးထဲမှာသွေးပါခြင်းက ကျောက်ကပ်မှာပြဿနာရှိနေကြောင်းကို ထင်သာမြင်သာစွာသိနိုင်ပါတယ်။ ထိုအခြေအနေမျိုးကြုံရပါက ဆရာဝန်ဖြင့် အမြန်ဆုံးကုသမှုခံယူပါ။ (အမျိုးသမီးများ ဓမ္မတာလာစဉ် ဆီးထဲမှာသွေးပါတာမျိုးကိုမဆိုလိုပါ)

(၄) ဆီးအမြှုပ်ထခြင်း

ဆီးသွားနေစဉ်အတွင်း ဆီးထဲအမြှုပ်ထနေတာကို အလွယ်တကူတွေ ့မြင်နိုင်ပါတယ်။ ထိုအခြေအနေမျိုးဟာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ပရို တင်းဓာတ်ချို ့တဲ့ခြင်းကြောင်းဖြစ်နိုင်သလို၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးတဲ့ လက္ခဏာလည်းဖြစ်နိုင်တာကြောင့် မပေါ့ဆဘဲ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်တယ်လို ့ အိန္ဒိယနိင်ငံ၊ မွန်ဘိုင်းရှိ ကျောက်ကပ်ရောဂါဆိုင်ရာသုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေါက်တာ Deepa Jayaram က သတိပေးထားပါတယ်။

(၅) ခန္ဓာကိုယ် ဖောသွပ်ခြင်း

ကျောက်ကပ်ပျက်စီးနေသူတိုင်း ကြုံတွေရမည့်လက္ခဏာပါ။ ကျောက်ကပ်ရဲ ့တာဝန်က ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိ မလိုအပ်ဘဲ ပိုလျှှံနေတဲ့ အရည်တွေကို ဆီးအဖြစ်ထုတ်ပေးရပါတယ်။ မကျန်းမာတဲ့ကျောက်ကပ်ဟာ အဲဒီလုပ်ငန်းစဉ်တွေကို မလုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။ ထိုအ ခါ ပိုလျှှံနေတဲ့ဆီးနှင့် အငံဓာတ်တွေက ယူရစ်အက်ဆစ်အဖြစ်ဖောက်ပြန်လာကာ ခြေဖမိုး၊ အဆစ်အမြစ်၊ မျက်နှာ နှင့် လက် ချောင်း လက်ဖျံတွေကို ရောင်ကိုင်းဖောသွပ်စေကာ ကွေးဆန် ့နိုင်ဖို ့ခက်ခဲသွားပါပြီ။

(၆) အလွန်အမင်း မောပမ်းနွမ်းနယ်၍ ဖြူရော်ရော်ဖြစ်ခြင်း

ကျောက်ကပ်တွေက erythropoietin(ခေါ်)ဟိုမုန်းတမျိုးကိုထုတ်လုပ်ပေးပါတယ်။ ၄င်းဟိုမုန်းက သွေးနီဆဲလ်တွေထံသို ့အောက် စီဂျင်ထောက်ပံ့ပေးတာဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကျောက်ကပ်မှာပြဿနာရှိ၍ ဟိုမုန်းမထုတ်လုပ်ပေးနိုင်တော့ပါက၊ သွေးနီဆဲလ် တွေလည်း လျော့ကျလာပြီး သွေးအားနည်းရောဂါခံစားရသကဲ့သို ့ အလွန်အမင်းမောပမ်းနွယ်နယ်၍ ဖျော့တော့လာပါတယ်။

(၇) မူးနောက်၍ အာရုံမစူးစိုက်နိုင်တော့ခြင်း

အထက်ဖော်ပြပါ ဖြူရော်နွမ်းနယ်ခြင်းဟာလည်း ဦးနှောက်ထံသို ့အောက်စီဂျင်ရောက်ရှိမှုလျော့နည်းခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ် သက်နေတာကြောင့်၊ မူးနောက်နောက်ဖြစ်ကာ အာရုံစူးစိုက်နိုင်ခြင်းမရှိတော့ပါဘူး။

(၈) ချမ်းစိမ့်စိမ့်ဖြစ်ခြင်း

ကျောက်ကပ်ပျက်စီးတဲ့အခါ သွေးနီဆဲလ်များယုတ်လျော့သွားတာကြောင့်၊ ပူနွေးတဲ့ ပုံမှန်အခန်းအပူချိန်မှာတောင် ခြေလက်တွေ က အမြဲလိုလိုအေးစက်နေတတ်ပါတယ်။ ချမ်းအေးတဲ့ရာသီဥတု ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးမဟုတ်ပါဘဲနဲ ့အလွန်အမင်းမောပမ်းနွမ်းနယ်၍ ခြေလက်တွေ ရေခဲတုံးတမျှှအေးခြင်းဟာ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးနေပြီဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြတဲ့လက္ခဏာဖြစ်တာမို ့ လုံးဝ မပေါ့ဆ သင့်ပါဘူး။

(၉) အရေပြားယားယံ၍ အနီစင်းကြောင်းတွေပေါ်ခြင်း

ဤဖြစ်စဉ်က သာမန်ဓာတ်မတည့်မှု အရေပြား allergy ရောဂါနဲ ့ခပ်ဆင်ဆင်တူပါတယ်။ သို ့သော်မပေါ့ဆပါနဲ ့။ ကျောက်ကပ် ကောင်းစွာအလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ပါက၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အဆိပ်အတောက်တွေစုပုံကျလာတာကြောင့် အရေပြားမသန် ့တော့ဘဲ ယားယံခြင်းတွေဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် အရေပြား allergy ရောဂါခံစားရပါက၊ အစားအသောက်မှား၍ ဓာတ်မတည့်တာလား ဒါမှမဟုတ် ကျောက်ကပ်ကြောင့် ဖြစ်သလားဆိုတဲ့ အဖြေကို တိတိကျကျဖော်ထုတ်ပါ။

(၁၀) အသက်ရှုလိုက်တိုင်း အမိုးနီးယားဓာတ်ငွေ ့နံ ့ခံစားရခြင်း

မိမိဖာသာအလွယ်တကူသိနိုင်တဲ့လက္ခဏာပါ။ စွန် ့ပစ်ဆီးထဲမှာ urea(ခေါ်)နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ပေါင်းတစ်မျိုးပျော်ဝင်နေပါတယ်။ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးလာလေလေ urea ပျော်ဝင်မှုများလေလေဖြစ်တာကြောင့်၊ ထိုဓာတ်ပေါင်းတွေက အမိုးနီးယားဓာတ်ငွေ ့နံ ့အ ဖြစ် တံတွေးနဲ ့ခံတွင်းမှာပျံ ့နှံ ့ပြီး အသက်ရှုလိုက်တဲ့အခါတိုင်း အမိုးနီးယားနံ ့ကို ခံစားရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။(အမိုးနီး ယားအနံ ့ဟာ ဇဝက်သာ အနံ ့နှင့်ဆင်တူပါတယ်)

(၁၁) အော်ဂလီဆန်၍ပျို ့အန်ခြင်း

ကျောက်ကပ်ပျက်စီးလာတဲ့အခါ၊ သွေးထဲမှာစွန ့်ပစ်ပစ္စည်းတွေစုပုံလာတာကြောင့် သွေးဆိပ်တက်လာပြီး အော်ဂလီဆန်ပျို ့အန် တာ တွေ ခံစားရပါတယ်။

(၁၂) အစာစားချင်စိတ်မရှိခြင်း

နိဒါန်းမှာဖော်ပြခဲ့သလိုဘဲ တချို ့ဝေဒနာသည်တော်တော်များများမှာ ရောဂါအခြေအနေဆိုးရွားနေတာတောင် ကျောက်ကပ်ပျက် စီးနေကြောင်းကို သိသာထင်ရှားတဲ့လက္ခဏာတွေ မတွေ ့ရတတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဆီးဆိပ်တက်နေတဲ့အခါ ဘာစားစားအ ရသာခံအာရုံမကောင်းတော့ဘဲ အစာစားချင်စိတ်မရှိနိုင်တော့ဘူးလို ့ ဒေါက်တာDeepa Jayaram က အကြံပြုထားပါတယ်။

(၁၃) အသက်ရှုမဝခြင်း

ကျောက်ကပ်အခြေအနေဆိုးရွားလာတဲ့အခါ၊ အဆုတ်ထဲမှာအရည်တွေပြည့်လာတဲ့အတွက် အသက်ကောင်းကောင်းမရှုနိုင်တော့ ပါဘူး။ အဲဒီအခါ အသက်ရှုမဝသလို ခံစားရပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း အောက်စီဂျင် ငတ်လာပါတယ်။

(၁၄) ခါးဘေးတွေနာခြင်း

အလွယ်တကူသိနိုင်တဲ့ လက္ခဏာဖြစ်ပေမယ့်၊ လူတော်တော်များများက သတိမထားမိတတ်ကြပြန်ပါဘူး။ ခါး၏အနောက်ဖက် အ လယ်ခေါင်တည့်တည့်က နာတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ ဘယ်(သို ့)ညာ ကျောက်ကပ်ရှိတဲ့ ခါးဘေး၏အနောက်နားက နာခြင်းမျိုးပါ။ ခါး ဘေးရဲ ့အနောက်ဘက်နားမှစ၍ ပေါင်ခြံအထိနာတတ်ပါတယ်။ ဥပမာ ကျောက်ကပ်မှဆီးအိတ်သို ့ဆီးကို သယ်ဆောင်ပေးသည့် ဆီးပြွန်ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဆီးထဲမှာ အနည်အနှစ်များခြင်း၊ ဆီးကျောက်တည်ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးတွေမှာ ဆီးမကြာခဏ သွား၍ ဆီးအိမ်ရောင်ခြင်း တို ့ကြောင့် အဲဒီလိုခါးနာလာရပါတယ်။